Doanh nghiệp làm ăn thua lỗ có được cắt giảm nhân sự không?

Date: 2026.03.26

1. Cắt giảm nhân sự là gì?

Trong pháp luật Việt Nam hiện nay không có định nghĩa riêng về “cắt giảm nhân sự”, nhưng thuật ngữ này thường được hiểu là việc doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng lao động trước thời hạn với nhiều người lao động (từ 02 người trở lên) cùng một lúc nhằm giảm số lượng lao động trong doanh nghiệp. Đây là hành vi pháp lý phức tạp, phải tuân thủ quy định chặt chẽ của Bộ luật Lao động 2019.

2. Doanh nghiệp làm ăn thua lỗ có được cắt giảm nhân sự không?

👉 Không được phép tự ý cắt giảm nhân sự chỉ vì làm ăn thua lỗ đơn thuần mà không thuộc lý do kinh tế theo pháp luật.

Theo quy định tại Điều 42 Bộ luật Lao động 2019, người sử dụng lao động chỉ được phép cho người lao động thôi việc vì “thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế”.

Tuy nhiên làm ăn thua lỗ chỉ là hệ quả hoạt động kinh doanh kém hiệu quả, không được pháp luật xem là lý do kinh tế hợp lệ để cắt giảm nhân sự nếu không xuất phát từ các trường hợp sau:

✔ Những trường hợp được xem là lý do kinh tế theo luật:

– Khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế.

– Thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước dẫn đến cơ cấu lại nền kinh tế hoặc thực hiện cam kết quốc tế.

👉 Nếu doanh nghiệp gặp tình trạng làm ăn thua lỗ nhưng không rơi vào 2 trường hợp trên thì không được phép đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động.

3. Trường hợp doanh nghiệp có thể cắt giảm nhân sự

Dưới đây là những tình huống mà pháp luật cho phép doanh nghiệp cắt giảm nhân sự theo quy định hợp pháp:

🟡 a. Do thay đổi cơ cấu, công nghệ sản xuất — kinh doanh

Pháp luật cho phép doanh nghiệp cho thôi việc người lao động khi việc tổ chức lại lao động thực sự cần thiết, bao gồm:

– Thay đổi cơ cấu tổ chức doanh nghiệp.

– Áp dụng công nghệ mới làm giảm nhu cầu lao động.

– Thay đổi sản phẩm hoặc quy trình sản xuất.

🟡 b. Do các lý do kinh tế hợp pháp

– Khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế ảnh hưởng tới nhu cầu lao động.

– Do yêu cầu của Nhà nước trong việc cơ cấu lại nền kinh tế.

🟡 c. Do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm, di dời — thu hẹp sản xuất

Pháp luật cũng cho phép doanh nghiệp chấm dứt hợp đồng lao động nếu:

– Doanh nghiệp gặp rủi ro lớn như thiên tai, dịch bệnh gây gián đoạn sản xuất.

– Doanh nghiệp phải di dời, thu hẹp quy mô theo quyết định cơ quan có thẩm quyền và đã cố gắng khắc phục các biện pháp cần thiết nhưng vẫn buộc phải giảm chỗ làm việc.

4. Quy trình và nghĩa vụ khi cắt giảm nhân sự

👉 Khi doanh nghiệp đáp ứng các điều kiện cho phép cắt giảm nhân sự hợp pháp, thì bắt buộc phải:

📌 Xây dựng phương án sử dụng lao động

– Doanh nghiệp cần lập và thực hiện “phương án sử dụng lao động” theo Điều 44 Bộ luật Lao động 2019.

– Phương án phải được thương lượng với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở trước khi thực hiện.

📌 Thông báo và báo cáo cơ quan có thẩm quyền

Doanh nghiệp phải thông báo trước cho người lao động và gửi báo cáo đến Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ít nhất 30 ngày trước khi cho thôi việc.

5. Quyền lợi và chế độ người lao động khi bị cắt giảm

Khi doanh nghiệp cắt giảm nhân sự hợp pháp:

✅ Người lao động được nhận đầy đủ các quyền theo quy định pháp luật, bao gồm:

– Tiền lương và các khoản bảo hiểm đầy đủ.

– Trợ cấp mất việc làm theo quy định tại Điều 47 Bộ luật Lao động 2019.

– Thanh toán các quyền lợi khác theo hợp đồng và luật định.

6. Giải pháp cho doanh nghiệp khi thua lỗ nhưng muốn giảm nhân sự

❗ Nếu doanh nghiệp làm ăn thua lỗ nhưng không thuộc trường hợp kinh tế hợp pháp theo luật, có thể vẫn giảm nhân sự theo một số phương án sau:

🔹 Thỏa thuận chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động — Hai bên tự nguyện đồng ý trước khi chấm dứt.

🔹 Chuyển người lao động sang bộ phận khác hoặc điều chỉnh hợp đồng nếu phù hợp năng lực và nhu cầu công việc.

Kết luận

Doanh nghiệp làm ăn thua lỗ không đương nhiên được cắt giảm nhân sự. Pháp luật chỉ cho phép cho người lao động thôi việc khi thuộc các trường hợp thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế hợp pháp theo Bộ luật Lao động 2019. Vì vậy, trước khi thực hiện cắt giảm nhân sự, doanh nghiệp cần xác định đúng căn cứ pháp lý và lựa chọn giải pháp phù hợp để tránh rủi ro tranh chấp lao động.